UX/UI tasarımının geleceği: AR gözlükler, EMG sensörler, Haptik kıyafetler, Yapay Zekâ asistanları

Artırılmış Gerçeklik (AR) teknolojisi, E-ticaretten öğrenim kadar nerede ise her alanda kendisine daha çok kullanması alanı bulurken bir taraftan da bildiğimiz insan-bilgisayar etkileşimini (Human-computer interaction) ve kullanıcı deneyimini baştan aşağı değiştirmekte.

AR uygulamaların sağlamış olduğu kapsayıcı tecrübe, bilgisayar kaynaklı her türlü görsel ve işitsel verinin, çevremizdeki fizyolojik dünya üstünde sanki oranın bir parçasıymış benzer biçimde davranıp, etkileşimli bir halde kullanıcılar tarafınca görüntülenmesini sağlamaktadır.

Yalnız AR uygulamalar değil genel hatlarıyla bütün XR teknolojilerinin (Extended Reality – AR/VR/MR teknolojilerinin bütününü içeren ‘’Esnetilmiş Gerçeklik’’ spektrumu) sağlamış olduğu 3 boyutlu ve kapsayıcı deneyimler, şu anda kullandığımız donanım&yazılım arabirimlerinin sunmuş olduğu sınırı olan data erişiminin oldukça ötesinde. Günümüzde bilgisayar kaynaklı dijital veriye halen 2 boyutlu ekranlar (bilgisayar monitörleri&mobil cihazlar), fizyolojik daktiloların ardılı olan elektronik klavyeler, dokunmatik ekranlar ve normal olarak 1960’ların sonucunda yaşamımıza giren Mouse benzer biçimde denetim arabirimleri üstünden erişim sağlamaktayız. Oysaki hızla gelişen AR / VR teknolojilerinin içeriklerine ve uygulamalarına baktığımızda, mevcut kullandığımız geleneksel donanım arabirimlerinin kifayetsiz kalacağı aşikâr.

İşte tam da bu mevzuyla alakalı geçtiğimiz günlerde AR&VR teknolojileri üstüne araştırmalar icra eden ‘’Facebook Reality Labs’’ kendi blog sayfasında yakın gelecekte 2 boyutlu monitör ve mouse kullanımının oldukça ötesinde bizleri bekleyen kullanıcı deneyimlerine dair vizyonunu paylaştı. Facebook 2019 senesinde insan-makine etkileşimi üstüne donanımlar geliştiren ‘’CTRL-Labs’’ adından bir şirket satın aldı. CTRL-Labs, Elektromiyografi (EMG) sensörleri yardımı ile, insan bedenindeki sinir ağları üstünden geçen elektriksel sinyallerini dijital girdilere çevirebilen ve de bunu bileğe takılabilen bir elektronik bant aracılığıyla icra eden bir donanım geliştirmişti. Satın alma hemen sonra Facebook Reality Labs bünyesine katılan CTRL-Labs’in geliştirdiği bileğe takılan bu donanım, beyin ve merkezi sinir sistemi tarafınca vücudumuzdaki kaslara gönderilen motor nöronları, elektriksel sinyal bazında tespit ederek, bu tarz şeyleri bilgisayarların algılayacağı dijital komutlara dönüştürüyor.

Şu demek oluyor ki aygıt doğrusu vücudumuzdaki bio-kimyasal veriyi dijitale aktarıyor. Sözgelişi bir fert milimetre düzeyinde dahi parmağını oynatmak istediğinde merkezi sinir sistemi tarafınca kaslara iletilen motor nöronlarına ilişik sinyaller iletim sırasında tespit ediliyor ve daha sonrada bu elektriksel sinyal çözümleme edilip ‘’parmak oynatma’’ komutu algılanıyor. Geliştirilmeye çalışılan donanım ile insan vücudunu saran sinir ağından gelen sinyaller ile makinaları direkt denetlemek amaçlanıyor. Burada mühim bir nokta, bu teknoloji Neurolink’de olduğu benzer biçimde direkt insan beyni içine elektrotlar yerleştirmek ile karıştırmamak lazım. Herhangi bir halde beyne bir implant takmak benzer biçimde şey mevzubahis değil bir tek kaslar üstünden geçen elektriksel sinyalleri takip eden bir bilek bandından ibaret.

Facebook’un aslolan hedefi, Artırılmış Gerçeklik (AR) / XR deneyimlerinde bilgiye erişimi kolaylaştırıp, şu anda kullandığımız Mouse & klavye benzer biçimde kifayetsiz arabirimleri uzun solukta ortadan kaldırmak. Bu yaklaşım daha evvel karşılaştığımız türden kullanıcı deneyimi değil ve insan-bilgisayar etkileşiminde (Human-computer interaction) devrim yaratacak bir büyüme. Bu şu demek oluyor, talep eder otururken, talep eder yürürken parmağınızı milimetre bazında hareket ettirdiğinizde cihazlara kolayca buyruk verebileceksiniz.

Daha azca kas hareketine ve fizyolojik zorlamaya gerekseme duyduğunuz için, normalden oldukça daha süratli bir halde kullanıcı arayüzleri içinde gezilebilecek, sanal klavyeler desteğiyle fizyolojik klavyelere oranla oldukça daha süratli bir halde makale yazabilecek (ve hatta bunu klavye olmadan meydana getirecek) yahut daha kırılgan kontroller ihtiyaç duyulan araçları kumanda sistemlerini kullanabileceksiniz. Bilhassa ameliyat robotlarının uzaktan kontrolü oldukça daha olası ve basit hale gelecek bundan dolayı artık kaslarınız ile bilgisayar arasındaki etkileşimi azaltacak bir donanım olmayacak. Bu vb. benzeri donanımlar bir tek verilen komutları anlama değil bununla beraber haptik geri bildirim, kısaca dokunma hissiyatını simüle eden vibrasyon yahut hareket benzer biçimde özellikler ile kullanıcının tam anlamıyla bilgisayar ve makinalar ile etkileşim halinde olacak.

Doğal ki merkezi sinir sistemi üstünden iletilen kompleks sinyallerin doğru ve anlamlı dijital komutlara dönüştürülmesi ise oldukca zor bir problem. İşte tam da bu aşamada Yapay Zekânın kullanması oldukça daha mühim hale geliyor bundan dolayı bu komutlar bilgisayar tarafınca algılanırken çevresel faktörler ve normal olarak kullanıcının içinde bulunmuş olduğu ortama ve deneyimin bağlamına gore değerlendirilmesi gerekiyor, aksi biçimde istem dışı denetim hataları oluşabilir. Sözgelişi siz koşu yaparken şahsi yapay zekâ asistanınız sizin koştuğunuz algılayıp, kol bölgenizde düzgüsel oturma pozisyonuna gore oldukça daha çok sayıda olan kasılmaları bir bir komutlara dönüştürmeyi engellemeli yahut hareket esnasındaki istem dışı komutları engellemek için uygulamalar üstünde sınırı olan denetim imkânı sunabilmeli. Doğal ki görsel olarak da size koşu sırasında lüzumsuz ekranlar işaret etmek yerine bir tek kaç km mesafe koştuğunuz, haritadaki konumunuz yahut arkada çalmak suretiyle müzik için playlist seçenekleri benzer biçimde şeyler sunmalı.

Tam tersi örnekte yapay zekâ asistanı siz odanızda yahut herhangi bir kafede masaya oturduğunuzda koşu sırasında ihtiyacınızdan değişik olarak oldukça daha çok sayıda monitörü, AR gözlük desteğiyle gözlerinizin önüne sermeli ve bununla beraber artık koşmadığınız için kollarınızdaki kırılgan gerilimleri dahi duruma gore gözlemleyip komuta dönüştürmeli. Şu demek oluyor ki yapay zekâ asistanı sonu gelmeyen bir döngüde, sizin alışkanlıklarınıza gore gerçekliği zenginleştirecek, kullanıcının deneyimini en yüksek düzeyde kolaylaştıracak. Bu zenginleştirme normal olarak görsel, işitsel ve de haptik düzeyde olacak. Artırılmış Gerçeklik kavramı yerine kim bilir kişiye hususi deneyimin yaşanacağı ‘’Kişiselleştirilmiş Gerçeklik’’ (KR) terime doğru kayacak. Bugüne dek satın alan odaklı tasarlandığı iddia edilen servis ve arayüz tasarımları, karşılaşacağımız deneyiminin yanına dahi yaklaşamayacak. Sizin gördüğünüzü ve duydunuz başka kimsenin görmediği bir gerçeklik hayal edin. Kişiselleştirmenin mühim bir bölümü ise daha evvel bahsedilmiş olduğu benzer biçimde yapay zekâ asistanı tarafınca, kullanıcının bulunmuş olduğu vaziyet ve ortam göz önünde bulundurularak oluşturulacak.

Yalnız görsel kullanıcı arayüzler değil haptik kısaca dokunma & tensel hissetme duyularını tetikleyen kıyafetler ve giysilerde gelecekteki kullanıcı deneyiminin bir parçası olacak. Haptik elbiseler şu anda ağırlıklı olarak Sanal Gerçeklik (VR) oyunları ve simülasyon uygulamalarında kullanılmakta. Elbise içinde yer edinen mini motorlar kullananların vücuduna vibrasyon ve hareket sağlayarak, reel dünyadaki dokunma hissiyatını öykünmek etmeye çalışıyor. Sözgelişi Tesla Suit markasının geliştirdiği haptik kıyafet ile sanal gerçeklik oyunlarında birisi size ateş ettiğinde, isabet aldığınız noktada darbeyi simüle edici bir hissiyat duyabiliyorsunuz. Haptik donanımlar görsel ve işitsel iletişime ayrıca dokunma hissiyatında ilave ederek İnsan-bilgisayar etkileşiminin (Human-computer interaction) yepyeni bir tabaka daha kazandırmış oluyor. Şimdilik ağırlıklı olarak Sanal gerçeklik (VR) oyun ve iş simülasyonlarında kullanılsa da gelecekte birbirimize telefondan gönderdiğimiz emojiler yerine haptik temelli emojiler yollayarak oldukça entresan deneyimler yaşanacağı kararlı.

Kısaca özet geçmek gerekirse yakın, gelecekte XR teknolojileri bilhassa AR gözlüklerin yaygınlaşması ile beraber alışık olduğumuz kullanıcı tecrübe ve tasarımları baştan aşağı değiştirecek. Hali hazırda kullandığımız fizyolojik klavye, Mouse yahut dokunmatik ekranlarının yerini insan bedenindeki kasları arabirim haline dönüştüren EMG bileklikleri ve haptik kıyafetler alacak. Bu biçim donanımların mühim bir parçası da kullananların içinde bulundukları ortamın bağlamına gore komutları düzenleyen yapay zekâ asistanları olacak. Artırılmış Gerçeklik (AR) yerini YZ destekli daha ileri düzen ‘’Kişiselleştirilmiş Gerçeklik’’ deneyimlerine bırakacak. Ek olarak giyilebilir teknolojiler kullananların bir tek makinalara buyruk vermek için kullandıkları donanımlar olarak değil, bununla beraber insan vücudunun faal halde takip edeni, bilhassa sıhhat alanında uzaktan tedavi tanı, spor vb birçok alanda faal halde kullanılacak.

Öte taraftan her yeni teknoloji yanında normal olarak karanlık bir taraf ile beraber yaşamımıza giriyor. Yalnız yazılı ve görsel bilgilerimizin değil bununla beraber bu biçim giyilebilir donanımları kullandığımızda bütün kas ve sinir sistemimizdeki hareketlerinde sinyal bazında ölçülüp, takip edilebilmesi ve ihtimaller içinde bir emniyet ihlalinde üçüncü kişilerin eline geçebilme ihtimali oldukca tehlikeli. Ek olarak yine bu donanımların yaratacağı ileri düzen kapsayıcı hissiyat, kullanıcıları ahlaki olmayan deneyimlerin içine çekilmesin yol açabilir. Sözgelişi Artırılmış Gerçeklik (AR) gözlüğü kullanırken ve bir tatbik içerisindeyken, ansızın karşınıza çıkan pop-up reklam ve eş süre haptik donanımınızın reklama müsait halde haptik bir ihtar vermesi, bir telefon yahut bilgisayar ekranına bakarken karşılaştığımız rahatsızlığın oldukça daha ötesinde olacaktır. Her ne kadar Facebook XR teknolojilerine yönelik kullanıcı güvenliğine yönelik bir takım tasavvur odaklı ve ve ahlaki ilke sıralaması yayınlamış olsa da, hakikaten ne tür şeyler karşılaşacağımızı sadece bu teknolojileri daha yoğun halde bir halde kullanmaya başladıktan sonrasında göreceğiz.

  • Site İçi Yorumlar

En az 10 karakter gerekli